მოძიებული ინფორმაცია

ბაზილიკა (ბერძნ. basilikē- მეფის სახლი), გეგმით სწორკუთხედისფორმის, რომელსაც შიგნით, სიგრძივი ან ბურჯების რიგი სამ ანხუთ ნავად ყოფას. აფსიდით დაბოლოებული შუა ნავი ცალფერდასახურავებით გადახურულ გვერდითა ნავებზე განიერი და მაღალია.სინათლე შემოდის მისი კედლების ზედა ნაწილში დაყოლებულისარკმლებიდან. ადრინდელ ქრისტიანულ ბაზილიკას ხშირად დასავლეთიმხრიდან ეკვრის დიდი, გეგმით სწორკუთხოვანი ატრიუმი. ატრიუმსა დაძირითად ეკლესიას შორის, შესასვლელის წინ, მოთავსებულია სტთა.ხოლო საკურთხევლის აფსიდსა და ნავებს შორის განივი ნავი ტრანსეპტი.რომაულ და ადრინდელ ქრისტიანულ ბაზილიკებში გამოყენებული იყოხის ნივნივებიანი ღია გადახურვა, რომელიც მოგვიანებით კამაროვანიგადახურვით შეიცვალა. ბაზილიკას ძველ საბერძნეთში უწოდებდნენკარიბჭეს, სადაც სხდომებს ატარებდა ათენის არქონტი - ბაზილევსი, ძველრომში - სასამართლოსა და სავაჭრო გარიგებათა შენობას (პორციუსისემილიუსის, იულიუსის, ულპიუსის, მაქსენციუსის ბაზილიკები).შემდეგში ბაზილიკა გახდა ადრინდელ ქრისტიანულ ტაძრის ძირითადიტიპი. იგი განვითარებული სახით გვხვდება ბიზანტიურ, რომაულ,გოტიკურ, აგრეთვე, აღორძინების ხანის ბაროკოს ხუროთმოძღვრებაში.ძირითადად სახალხო დანიშნულების, ძვ. საბერძნეთში - ტრიბუნალი.ჰელენისტურ ქალაქებში საზოგადოებრივი ბაზილიკები ძვ. წ. მე-2საუკუნიდან ჩნდება.

       რომის იმპერიის ოფიციალურად გაქრისტიანების შემდეგ ტერმინისმნიშვნელობა განივრცო და მიუთითებს ვრცელ, მნიშვნელოვანეკლესიაზე, რომელსაც პაპის მიერ განსაკუთრებული მნიშვნელობისრელიგიური ცერემონიების ჩატარების უფლება მიეცა. ეს უმაღლესი დაუმნიშვნელოვანესი სალოცავი ადგილებია წმინდა რომის კათოლიკურეკლესიაში, რომელსაც შემდეგ იერარქიით მოჰყვება საკათედრო ტაძრები,ეკლესიები და ბოლოს კაპელები. შესაბამისად, ეს სიტყვა დღესინარჩუნებს ორმაგ მნიშვნელობას—არქიტექტურულსა დაეკლესიასტიკურს.

     საქართველოში ბაზილიკა გავრცელებული იყო უმეტესად ადრინდელფეოდალურ ხანაში. ქართულ ბაზილიკას არ აქვს ატრიუმი, ნართექსი დატრანსპეტი. კონსტრუქციულად დამახასიათებელია კამაროვანიგადახურვა, მასიური ბოძები ან თაღები, საშენ მასალად გამოყენებულიაქვა, საქართველოში შემუშავდა აგრეთვე ბაზილიკის თავისებურივარიანტი, რომელსაც ქართველმა მეცნიერებმა სამეკლესიიანიბაზილიკა უწოდეს. ყველაზე მნიშვნელოვანი ქართული ბაზილიკები(ბოლნისის სიონი, ურბნისი, ხაშმი, ანჩისხატი, წყაროსთავი და სხვა) - V-VI საუკუნეებს განეკუთვნება.

         ანჩისხატის ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა, ნაშენია თლილი ქვით(თავდაპირველი ფენა), ხოლო კედლების ზედა ნაწილები და ყველაშიგნითა ბოძი აგურისაა (XVII საუკუნის რესტავრაცია). ეკლესია ნავებადიყოფა თაღების საშუალებით. აფსიდი, ნავებს შორის ამოყვანილი ერთ-ერთი თაღედი და ღია ლუნეტები დასავლეთ და ჩრდილოეთშესასვლელების თავზე ნალისებრი ფორმისაა. თავდაპირველად აქ სამიწყვილი ბოძი ყოფილა (ნაცვლად ახლანდელი ორისა). ეკლესიას ძველისახელი არ შერჩენია. ანჩისხატი XVIII საუკუნეში ეწოდა, როდესაც აქ ანჩის(სამხრეთ საქართველოს) მონასტრიდან ბექა ოპიზარის (XII საუკუნე) მიერმოჭედილიმაცხოვრის ხატი გადმოასვენეს (ამჟამად დაცულიასაქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში). ანჩისხატის ისტორიააგებიდან         XVII საუკუნამდე უცნობია. 

      1675 დომენტი III კათოლიკოსმა აღადგინა ის და ააგო აგურისორსართულიანი სამრეკლო. 1683 ეკლესიამოხატეს ნიკოლოზ კათოლიკოსის თაოსნობით. ერეკლე II-ის მეფობაშიანჩისხატთან დაარსდა აკადემია. აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროსეკლესია დაზიანდა. XIX საუკუნის დასაწყისშიაღადგინეს, 1814 ხელმეორედ მოხატეს. იმავე საუკუნის 70-იან წლებშიდააშენეს ყალბი გუმბათი და მიადგეს მრავალსართულიანისამრეკლო. 1958-1964 სარემონრო-სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგადგამოვლინდა ნაგებობის უძველესი შრეები. ძეგლი ნაწილობრივგათავისუფლდა დანამატებისაგან - მოანგრიეს გუმბათი და სამრეკლო,მოიხსნა XIX საუკუნის მხატვრობის ნაწილი (შიდა კედელზე) და შენობასდაახლოებით ისეთი სახე დაუბრუნდა, როგორც მას XVII საუკუნეშიჰქონდა.

      ჩვენს მიერ არჩეული ტაძრები: ანჩისხატის  და ახლომდებარე ––ახალსოფლისა და ზეღდულეთის ღვთისმშობლის ტაძრები ბაზილიკურიტაძრები არიან. ტაძარს აქვს სიგრძივი გეგმა და ერთმანეთისაგანკოლონადით გამოყოფილი სულ ცოტა სამი ნავი; ცენტრალური ნავისხვებზე უფრო მაღალია, – იმდენად, რომ საკუთარი სარკმლები შეუძლიაჰქონდეს;  ეკლესია ძველი ქრისტიანულია: ამ ტიპის ეკლესიებს IVსაუკუნიდან უწოდებენ ბაზილიკებს. მინიჭებული აქვს ბაზილიკისსაპატიო წოდება, რისი პატივიც გამორჩეულ ტაძრებს ერგება. უძველესიდროიდან უფროს და უმცროს ბაზილიკებს განასხვავებენ. მთავარი ანუპაპის ბაზილიკები ეწოდება რომის ოთხ მთავარ ტაძარს. ესენია: წმიდაიოანე ლატერანში, წმიდა მარიამი უმთავრესი, წმიდა პეტრე ვატიკანში დაწმიდა პავლე გალავანს მიღმა.

ზეღდულეთის ღვთისმშობლის ტაძარი

ახალსოფლის ღვთისმშობლის ტაძარი